Həyatların Xilası üçün Minaların Təmizlənməsi

mine dogs
Minaları aşkarlayan itlər, ANAMA

Minaların yerləşdirilməsi asan olsa da, onların təmizlənməsi olduqca çətindir. Torpağa yerləşdirildikdən sonra insanlar mina ilə çirkli olan torpaqları işlətmədikdə onlar insan həyatı və yaşayışı üçün təhdidə çevrilirlər. Azərbaycan münaqişədən sonra minaların təmizlənməsi ilə mübarizə aparan bir çox ölkələrdən biridir. Mina probleminin kökləri 25 il bundan əvvələ - 1988-ci ildə Dağlıq Qarabağ muxtar respublikası uğrunda Ermənistanla başlamış müharibəyə gedib çıxır.

Əsas Məqamlar

  • 1999-cu ildən ANAMA 665 000 mina və partlayıcı silahları zərərsizləşdirməklə 186 kvadrat kilometr ərazini minalardan təmizləmişdir.
  • Münaqişə nəticəsində köçkün düşmüş 160 000-dən çox insan yenidən öz torpaqlarına qaytarılmışdır
  • Mina riskləri üzrə təhsil proqramları məktəblərdə 50 000-dən çox məktəbliyə tədris edilmişdir.
  • ANAMA öz mina təmizləmə proqramları ilə digər ölkələrə yardım etmişdir
  • Mina təmizləmə işlərinin hansı torpaqlarda aparılmasına üstünlük verilməsi insanların həmin torpaqlardan yenidən istifadə etmələri və onların məşğulluğu ilə birbaşa asılıdır.

1988-ci ildə Hökumət BMT-nin İnkişaf Proqramını xüsusilə insan həyatı üçün təhlükəli ərazilərdə humanitar minatəmizləmə fəaliyyətini həyata keçirmək səlahiyyəti alacaq bir qeyri-hərbi agentlik - Azərbaycan Respublikası Ərazilərinin Minalardan Təmizlənməsi üzrə Milli Agentliyinin (ANAMA) yaradılmasına yardım etmək üçün müraciət etmişdir. BMT-nin İnkişaf Proqramı ANAMA heyətinə minalı ərazilərin müəyyənləşdirilməsi üzrə sorğuların keçirilməsi, partlayıcıları ayırmaq və hadisədən xilas olunanların dəstəklənməsi kimi mina fəaliyyətinin bütün tərəfləri haqqında təlim keçməsi üçün beynəlxalq ekspertləri gətirmişdir. İlk vaxtlarda agentliyin dəstək qazanması üçün resursların səfərbər edilməsi və beynəlxalq tərəfdaşlarla sövdələşməkdə yardım da edilirdi; 2003-ci ilə qədər artıq agentlik müstəqil fəaliyyət göstərməsi üçün hazır idi. 2004-cü ilədək artıq ANAMA öz heyətinin təcrübəsindən istifadə etmək qabiliyyətində idi.

BMT-nin İnkişaf Proqramının ANAMA-nı dəstəkləməsi minatəmizləmənin sosial iqtisadi təsirlərini nə qədər əhəmiyyətli olmasını dəfələrlə vurğulamışdır. Mina riskləri təhsili proqramları məktəbdə 50 000 uşaq arasında keçirilmişdir. Səhiyyə və əmək nazirlikləri mina partlayışından sağ qalan insanlara tibbi yardım və psixoloji reabilitasiya (bərpa) xidməti göstərirlər. ANAMA mina qurbanlarının və onların ailələrinin həyat şəraitinin yaxşılaşdırılması üçün mikro kreditlərin verilməsi təşəbbüsünü irəli sürmüş və xalça toxumaq kimi yeni bacarıqların inkişaf etdirilməsi təşəbbüslərini nəzərdən keçirirdi.

Mina təmizləmə işlərinin hansı torpaqlarda aparılmasına üstünlük verilməsi insanların həmin torpaqlardan yenidən istifadə etmələri və onları məşğulluğundan asılıdır. Misal üçün Alxanlı rayonunda yerli çayın sahillərinin minalardan təmizlənməsi fermerlərə taxıl sahələrinin həmin çayın suyu ilə suvarmasına imkan yaratdı. Suvarma imkanları hər il 500 ton taxıl istehsal etmək qabiliyyətinə malik 250 hektar sahəyə qədər genişləndirildi.

BMT-nin İnkişaf Proqramı mina fəaliyyətinin on illiklərlə davam edəcəyini nəzərə alaraq Azərbaycanın bu sahədə öz milli institutunu yaratması səylərinə dəstək vermişdir. ANAMA kiçik bir təşkilatdan tam təminatlı mina təmizləmə, risklər üzrə təhsil verən və qurbanlara yardım göstərən bir təşkilata çevrilmişdir. 1999-cu ildən ANAMA 665 000 mina və partlayıcı silahları zərərsizləşdirməklə 186 kvadrat kilometr ərazini minalardan təmizləmişdir. Nəticədə, 160 000-dan çox köçkün yenidən öz torpaqlarında məskunlaşdırılmışdır.

Zobcuq kəndinin sakini Fəxrəddin Məhərrəmov təmizləmə işlərinə qədər köçkünlər üçün salınan şəhərcikdə yaşamış və artıq oz təhlükəsiz torpaqlarına geri dönmüşdür. “Biz sağ-salamat qayıtmağımız və qorxusuz tarlalarda işlədiyimiz üçün çox xoşbəxtik” – o dedi.

Bugün Azərbaycan uğurlu təcrübə üzrə biliklərin ikitərəfli mübadiləsini gücləndirməklə mina fəaliyyəti ilə məşğul olan çoxsaylı beynəlxalq institutlarla əməkdaşlıq edir. ANAMA mina fəaliyyəti üzrə milli proqramları ilə Gürcüstan, Türkiyə və Əfqanıstan kimi digər ölkələri bu sahədə dəstəkləyir. Hələ də bir çox ölkələrin minalardan xilas olmaq ehtiyacını nəzərə alsaq, Azərbaycanın bu sahədə uğuru onun sərhədlərindən kənarda hələ çox danışılacaqdır.

BMTİP BMT-nin İnkişaf Proqramı dünyada

İndi buradasınız BMTİP Azərbaycan 
Keçid üçün buranı tıklayın BMT-nin İnkişaf Proqramının Qlobal Qərargahı

A

Albaniya Anqola Argentina Azərbaycan

B

Banqladeş Barbados Belarus Beliz Benin Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Boliviya Bosniya və Herseqovina Botsvana Braziliya Burkina Faso Burundi Butan Bəhreyn

Ç

Çad Respublikası

C

Cibuti Respublikası

Ç

Çili Çin Xalq Respublikası

C

Cənubi Afrika Cənubi Sudan

D

Dominikan Respublikası

E

Efiopiya Ekvador Ekvatorial Qvineya El Salvador Eritreya Ermənistan

F

Filippin Respublikası Fələstin xalqına yardım proqramı

G

Gürcüstan

H

Haiti Respublikası Hindistan Honduras

İ

İndoneziya İordaniya İran İslam Respublikası İraq Respublikası

K

Kamboca Kamerun Keçmiş Yuqoslaviya Makedoniya Respublikası (FYROM) Keniya Respublikası Keyp Verde Kipr Kolumbiya Komoros Konqo Demokratik Respublikası Konqo Respublikası Koreya Xalq Demokratik Respublikası Kosova Kosta Rika Kot-d'İvuar (Fil Dişi Sahili) Kuba Küveyt

L

Laos Xalq Demokratik Respublikası Lesotho Liberiya Livan Liviya

M

Madaqaskar Malavi Malayziya Maldiv Respublikası Mali Mavriki və Seyşel adaları Mavritaniya Meksika Misir Moldova Monqolustan Monteneqro Mozambik Myanma Mərakeş Mərkəzi Afrika Respublikası

N

Namibia Nepal Niger Nigeriya Nikaraqua

Ö

Özbəkistan

P

Pakistan Panama Papua-Yeni Qvineya Paraqvay Peru

Q

Qabon Qambiya Qana Qayana Qazaxıstan Qvatemala Qvineya Qvineya-Bisau Qırğızıstan

R

Rusiya Federasiyası Rwanda

S

Sakit Okean regionu Samoa (Çox ölkəli ofis) San-Tome və Prinsipi Seneqal Serbiya Somali

Ş

Şri-Lanka

S

Sudan Surinam Suriya Svazilend Syerra Leone

Ş

Şərqi Timor

S

Səudiyyə Ərəbistan

T

Tacikistan Tailand Tanzaniya Toqo Trinidad və Tobaqo Tunis Türkiyə Türkmənistan

U

Ukrayna Uqanda Uruqvay

V

Venesuela Vyetnam Sosialist Respublikası

X

Xorvatiya

Y

Yamayka Yəmən

Z

Zambiya Zimbabve

Ə

Əfqanıstan Əlcəzair