Ətraflı Məlumat

Azərbaycan adam başına düşən 1000 kub metr su ilə dünyanın su qıtlığı yaşayan ölkələri sırasına daxildir. Ekspertlərin hesablamalarına görə, proqnozlaşdırılan iqlim dəyişikliyi səbəbindən 2021-2050-ci illərdə su ehtiyatları 23 % azalacaqdır. İqlim dəyişikliyi su mənbələrinə təzyiq göstərməklə yanaşı rayon və kənd yerlərinin su təminatına da ciddi şəkildə zərər verəcək. O həmçinin yerli daşqınların tezliyini və miqyasını ağırlaşdıra bilər.

Daşqınlarn formalaşması ölkə ərazisinin yarısını təşkil edən Böyük və Kiçik Qafqaz dağ silsilələrində daha intensiv şəkildə baş verir. 1960-90 cı illərdə regionda sel daşqınlar hər il təxminən 2-4 dəfə olurdusa, yeni minillikdə təxminən 15-18 dəfəyə qədər artmışdır. Torpağın məhsuldarlığına, aqrar sənaye sistemlərinə mənfi təsir edərək insan tələfatına səbəb olan sel daşqınları illik 1 milyon kub metr münbit torpağı yuyub aparır. 2010-cu ildə Azərbaycanda baş verən daşqın böyük iqtisadi itkilərlə nəticələnmişdir.

2012-ci ildə BMT-nin İnkişaf Proqramı Azərbaycan Respublikası Fövqəladə Hallar Nazirliyi ilə Azərbaycanın Böyük Qafqaz dağlarında həssaslığı azaltmaq və iqlim dəyişikliyi risklərini su və daşqın idarəçiliyinə inteqrasiya etmək məqsədi daşıyan və Ətraf Mühit Fondu (GEF) tərəfindən maliyyələşdirilmiş layihənin icrasına başlamışdır. Layihə üç bir-biri ilə əlaqəli kəsişmə mövzuları ilə problemin həlli yollarını axtarır:

  • Iqlim uyğunlaşması ehtiyaclarına cavab vermək üçün su və daşqın idarəçiliyi çərçivəsini dəyişdirməklə; 
  • Subasmaları və daşqının azaldılması üçün inkişaf etmiş iqlim risklərinin idarəçiliyi təcrübəsinin tətbiqi üçün əsas institutların bacarıq, texniki qabiliyyət, vasitə və metodlarla təmin etmə, və 
  • Yerli ixtisaslaşmış iqlim riskləri idarəçiliyi təcrübələrini təqdim etməklə daşqın və subasmalara qarşı icmanın dözümlülüyünün artırılması yolu ilə

Minadan təmizləmə işləri

deminers Mexaniki Minadan Təmizləmə Fəaliyyəti Həyata keçirilərkən

Dağlıq Qarabağ kmünaqişəsinin Böhranın qarşısının alınması və Yenidən qurma Proqramının mühüm tərkib hissəsidir. Silahlı münaqişə nəticəsində Ermənistan silahlı qüvvələri Azərbaycanın hazırda minalarla çirklənən 20% ərazisini işğal etmişdir. 1998-ci ildə Azərbaycan Hökuməti Azərbaycan Respublikası insanların təhlükəsizliyi və yaşayışı üçün böyül təhlükə törədən ərazilərə üstünlük verməklə humanitar minadan təmizləmə işlərini həyata keçirmək üçün səlahiyyətləndirilən Azərbaycan Respublikası Ərazilərinin Minalardan Təmizlənməsi üzrə Milli Agentliyinin (ANAMA) yaradılması haqqında sərəncam vermişdir. Hökumət onu yaratmaq üçün BMT-nin İnkişaf Proqramının yardımına müraciət etmişdir.

Beynəlxalq ictimaiyyətin tətbiq etdiyi vahid minatəmizləmə modelinin olmasına baxmayaraq, BMT-nin İnkişaf Proqramı minatəmizləmənin illərcə davam edəcəyini nəzərə alaraq Azərbaycanın öz milli qurumunu yaratmaq səylərini dəstəkləmişdir. Nəticədə ANAMA yeni yaranmış təcrübəsiz təşkilatdan minaları təmizləmək, risklə bağlı maarifləndirmə aparmaq və xilas olunanlara yardım etməkdə tam təchizatlı quruma çevrilmişdir. İndəyədək 665000 mina və başqa partlamış sursatı zərərsizləşdirən ANAMA 1999-cu ildən bəri 186 kvadrat km - təxminən 27000 futbol meydançası qədər ərazini təmizləmiş və təhlükəsizliyini təsdiq etmişdir. Münaqişə nəticəsində 160 mindən çox insan məskunlaşdırılmışdır.

Proses hələ də zəhmət tələb edən və ləngdir. ANAMA 2013-cü ilə qədər Azərbaycanı minalardan təmizləməyi qarşısına hədəf qoysa da, bu ərazilərə hələ də Ermənilərin nəzarətində olan münaqişəli ərazilər daxil deyil. ANAMA-nın hesablamalarına gör , növbəti 40 ildə orada təmizləmə işlərini həyata keçirmək olar.

Bugün Azərbaycan uğurlu təcrübələr üzrə iki tərəfli bilik mübadiləsini təmin edərək minatəmizləmə fəaliyyəti ilə məşğul olan müxtəlif beynəlxalq qurumlarla əməkdaşlıq edir. Cənub-Cənub əməkdaşlığına çərçivəsində ANAMA da minalardan təmizləmə fəaliyyətinə ehtiyacı olan digər ölkələri dəstəkləməyə başlamışdır.

BMTİP BMT-nin İnkişaf Proqramı dünyada

A

Albaniya Anqola Argentina Azərbaycan

B

Banqladeş Barbados Belarus Beliz Benin Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri Boliviya Bosniya və Herseqovina Botsvana Braziliya Burkina Faso Burundi Butan Bəhreyn

Ç

Çad Respublikası

C

Cibuti Respublikası

Ç

Çili Çin Xalq Respublikası

C

Cənubi Afrika Cənubi Sudan

D

Dominikan Respublikası

E

Efiopiya Ekvador Ekvatorial Qvineya El Salvador Eritreya Ermənistan Esvatini

F

Filippin Respublikası Fələstin xalqına yardım proqramı

G

Gürcüstan

H

Haiti Respublikası Hindistan Honduras

İ

İndoneziya İordaniya İran İslam Respublikası İraq Respublikası

K

Kamboca Kamerun Keniya Respublikası Keyp Verde Kipr Kolumbiya Komoros Konqo Demokratik Respublikası Konqo Respublikası Koreya Xalq Demokratik Respublikası Kosova Kosta Rika Kot-d'İvuar (Fil Dişi Sahili) Kuba Küveyt

L

Laos Xalq Demokratik Respublikası Lesotho Liberiya Livan Liviya

M

Madaqaskar Malavi Malayziya Maldiv Respublikası Mali Mavriki və Seyşel adaları Mavritaniya Meksika Misir Moldova Monqolustan Monteneqro Mozambik Myanma Mərakeş Mərkəzi Afrika Respublikası

N

Namibia Nepal Niger Nigeriya Nikaraqua

Ö

Özbəkistan

P

Pakistan Panama Papua-Yeni Qvineya Paraqvay Peru

Q

Qabon Qambiya Qana Qayana Qazaxıstan Qvatemala Qvineya Qvineya-Bisau Qırğızıstan

R

Rusiya Federasiyası Rwanda

S

Sakit Okean regionu Samoa (Çox ölkəli ofis) San-Tome və Prinsipi Seneqal Serbiya

Ş

Şimali Makedoniya

S

Somali

Ş

Şri-Lanka

S

Sudan Surinam Suriya Syerra Leone

Ş

Şərqi Timor

S

Səudiyyə Ərəbistan

T

Tacikistan Tailand Tanzaniya Toqo Trinidad və Tobaqo Tunis Türkiyə Türkmənistan

U

Ukrayna Uqanda Uruqvay

V

Venesuela Vyetnam Sosialist Respublikası

X

Xorvatiya

Y

Yamayka Yəmən

Z

Zambiya Zimbabve

Ə

Əfqanıstan Əlcəzair